چكیده
      پیچیدگی، تنوع وحجم انبوه اطلاعات جغرافیایی ازیك سو و توانیی‌های ریانه درعرصه اطلاعات ازسوی دیگر، فلسفه وجودی سیستم‌‌های اطلاعات جغرافییی(جی‌ی‌اس) را تبیین می‌كند.
 ازآنجاكه بخش عمده اطلاعات علوم زمین موجود در پیگاه‌هی مركز اطلاعات و مدارك علمی یران، شامل اطلاعات مكانی وتشریحی است، مناسب ورود به سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی می‌باشد و می‌توان ین اطلاعات را آماده استفاده در ین سیستم‌ها نمود. پژوهش حاضر با ین دیدگاه و با هدف بررسی كاربرد جی‌ی‌اس در ساماندهی مدارك علوم زمین موجود در مركز انجام شده است. در راستی رسیدن به ین هدف، پس ازگردآوری كلیه اطلاعات توصیفی و مكانی مورد نیاز مرتبط با علوم زمین از پیگاه‌هی مركز،كار تفكیك،كنترل، دسته‌بندی وكدگذاری آن‌ها بری ورود به سیستم اطلاعات جغرافییی انجام شد. به منظور یجاد پیگاهی از اطلاعات فوق، با مجموعه داده‌ها، لیه‌هی اطلاعاتی مربوطه تشكیل شد و به منظور نمیش، تشریح و انجام تحلیل‌هی لازم بر روی داده‌ها، مورد استفاده واقع گردید.
   بدین وسیله علاوه بر دسترسی صحیح و سریع به داده‌هی مورد نیاز در یك حجم وسیع، امكان ارائه و به تصویركشیدن اطلاعات مكانی و موضوعی در قالب نقشه، جدول و نمودار، ویریش و بهنگام نمودن داده‌ها ونیز امكان استفاده از داده‌هی موجود در جهت اهداف مختلف و براساس نیازهی گوناگون كاربران فراهم می‌گردد. همچنین زمینه‌ی بری شناساندن و معرفی قابلیت‌ها و پتانسیل‌هی متعدد و در عین حال، تشخیص خلأ‌هی مطالعاتی مناطق مختلف جغرافییی یجاد خواهد شد. نهیتاً به‌منظور تعمیم كاربرد ین سیستم در ارتباط با دیگر اطلاعات موجود در پیگاه‌هی مركز (كه به نحوی با موقعیت مكانی در ارتباط‌اند)، مدلی از فریند انجام ین طرح ارائه شده است.
 
كلیدواژه‌ها: سیستم اطلاعات جغرافییی (جی‌ی‌اس) / پیگاه‌هی اطلاعاتی/ اطلاعات توصیفی / اطلاعات مكانی
 
مقدمه
(جی‌ی‌اس) یك سیستم اطلاعاتی است كه پردازش آن بر روی اطلاعات مكان مرجع یا اطلاعات جغرافییی است و به كسب اطلاعات در رابطه با پدیده‌هیی می‌پردازد كه به‌نحوی با موقعیت مكانی در ارتباط‌اند. به‌كارگیری ین ابزار با امكان استفاده در شبكه‌هی اطلاع‌رسانی جهانی، یكی از زمینه‌هی مناسب و مساعد در جهت معرفی توان‌ها و استعدادهی كشور در سطح جهانی است.گسترش روزافزون شبكه كاربران ین سیستم‌ها از جمله نكات اساسی است كه می تواند به قابلیت‌ها و توانیی‌هی ین سیستم بیفزید.
در حال حاضر از ین سیستم‌ها بسته به نیازهی هر منطقه یا كشور در بخش‌هی مختلف (مانند مطالعات زیست‌محیطی، برنامه‌ریزی شهری و شهرداری، خدمات یمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیك شهری، تهیه نقشه‌هی پیه، مدیریت كاربری اراضی، خدمات بانكی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب،گاز، و..) استفاده می‌شود و با گذشت زمان و توسعه سیستم‌ها، كاربرد جی‌ی‌اس به كلیه بخش‌هی مرتبط با زمین گسترش یافته است.
  مطالعه حاضر نیز با در نظرگرفتن مسائل فوق درصدد است ضمن معرفی بخشی از توان‌ها و مزیی ین سیستم در دسترسی سریع به اطلاعات، تحلیل اطلاعات به طور یكجا و با هم، بهنگام‌سازی، دقت و سرعت بالی عمل، و ....، كاربرد و نحوه استفاده از آن را در ارتباط با مجموعه اطلاعات علوم زمین موجود در پیگاه‌هی اطلاعاتی مركز اطلاعات و مدارك علمی یران مورد بررسی قرار دهد و ارزیابی نمید.
تاریخچه یجاد جی‌ی‌اس (مروری بر مطالعات انجام شده)
اولین نمونه از یك جی‌ی‌اس ملّی، جی‌ی‌اس كانادا[2] است كه از اواخر1960 به ین طرف ‌به صورت پیوسته مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه‌هی 1970 و1980 میلادی پیشرفت‌هی قابل ملاحظه‌ی در فناوری جی‌ی‌اس به وجود آمد، به طوری كه عبارت «سیستم اطلاعات جغرافییی» در مورد مجموعه ابزارهیی بری تحلیل و نمیش نقشه‌ها و ادغام فنون و شیوه‌هی آماری و نقشه‌ی و كاربرد فراگیرتر آن، بویژه بری تحلیل تأثیرات وخط مشی‌هی دولتی به كارگرفته شد. در حالی‌كه سابقه فناوری جی‌ی‌اس دركشورهی غربی ازجمله كانادا وآمریكا به بیش از40 سال می‌رسد، فناوری جی‌ی‌اس در اغلب كشورهی جهان سوم بسیار جوان می‌باشد. از ویژگی‌هی جی‌ی‌اس در كشورهی غربی هماهنگی بین فناوری و آموزش وكاربرد آن است، درحالی كه دركشورهی جهان سوم، ورود فناوری قبل از آموزش و مهارت‌اندوزی مربوط به آن صورت می‌گیرد.
در یران، اولین مركزی كه به طور رسمی استفاده از سیستم اطلاعات جغرافییی را در كشور آغاز كرد سازمان نقشه‌برداری كشور بود كه در سال 1369 براساس مصوبه مجلس شوری اسلامی، عهده‌دار طرح به كارگیری ین سیستم شد. ین سازمان در حال حاضر مشغول تهیه نقشه‌هی توپوگرافی 1:25000 از عكس‌هی هویی با مقیاس 1:40000 می‌باشد و ین فرصتی است بری تبدیل ین نقشه‌ها به ساختارهی رقومی و تأسیس پیگاه توپوگرافی ملی[3] كه نیازهی كاربران را در زمینه جی‌ی‌اس  برآورده می‌كند.
در همین راستا «شوری ملی كاربران سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی»[4] به منظور سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌ها در زمینه جی‌ی‌اس، تحلیل نیازمندی‌ها و همچنین بهره‌برداری شیسته از كلیه ظرفیت‌هی علمی، فنی و نیروی انسانی در راستی یجاد و به كار‌گیری جی‌ی‌اس و با توجه به وظیف سازمان نقشه‌برداری كشور در خصوص تدوین و یجاد سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی ملی، در دی ماه 1372 تأسیس گردیده است.
  فعالیت‌هی اجریی پروژه یجاد سیستم اطلاعات جغرافییی در وزارت صنیع و معادن، از فروردین 1371 آغاز گردید و هم‌اكنون از ین سیستم به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌هی آن استفاده می‌گردد.
از دیگر مؤسساتی كه در زمینه ین سیستم فعالیت می‌كنند می‌توان شهرداری تهران، وزارت مسكن و شهرسازی، وزارت جهاد كشاورزی، مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، و سازمان جنگل‌ها و مراتع را نام برد. در دانشگاه‌هی كشور تاكنون از ین سیستم، چنان كه بید، به عنوان یك فناوری با قابلیت بسیار بالا بری در اختیار قراردادن طراحی پروژه‌ها و كاربرد آن در رشته‌هی مختلف استفاده نگردیده است.
در زیر به نتیج برخی از مطالعات انجام شده در ین زمینه اشاره می‌گردد:
«پرهیزكار» (1376) در پیان‌نامه دكتری خود با عنوان «ارائه الگوی مناسب مكان‌گزینی مراكز خدمات شهری با تحقیق در مدل‌ها و جی‌ی‌اس شهری» مشخص نموده است كه جی‌ی‌اس، توانمندی‌ها و قابلیت‌هی فوق‌العاده‌ی در جمع‌آوری، ذخیره، بازیابی، به روزكردن، كنترل، ادغام، تحلیل، مدلسازی و نمیش داده‌هی جغرافییی به صور گوناگون دارد و می‌تواند متغیرهی كمی و كیفی متعدد و با ابعاد گسترده را در تصمیم‌گیری‌ها و مدیریت شهری دخالت دهد.
«علی گلی» (1378) در تحقیقی دیگر با عنوان «طراحی سیستم اطلاعات منطقه‌ی با به كارگیری سیستم اطلاعات جغرافییی در محیط شبكه اطلاع‌رسانی جهانی»، بدین نتیجه رسیده است كه بهره‌گیری از داده‌هی فناوری‌هی جدید مانند سنجش از دور، سیستم اطلاعات جغرافییی و سیستم موقعیت‌یابی جهانی در سیستم اطلاعات منطقه‌ی، بستر و زمینه مناسب‌تری را در جهت شناسیی مشكلات و توان‌هی مناطق فراهم می‌آورد.
«بهبودی» (1380) در پیان‌نامه خودكه با طرح مسئله «كاربرد جی‌ی‌اس در تحلیل شهرهی باستانی» تدوین شده است، به بررسی مبانی نظری سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی و جنبه‌هی كاربردی ین فناوری در باستان‌شناسی می‌پردازد و نهیتاً با در نظرگرفتن توانیی و قابلیت‌هی جی‌ی‌اس كه در محیط نرم‌افزارهی «آرك ینفو»[5]،  «آرك ویو»[6] و «یدیریسی دبلیو»[7] مهیا بوده است، ویژگی‌‌هی طبیعی و جزئیات ساختمانی محوطه باستانی بسطام را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و سپس به صورت سه بعدی به معرض نمیش در می‌آورد.
«رنجبران» (1380) در پیان‌نامه خود با هدف «ارائه یك ساختار مناسب بری پشتیبانی در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی شهر» ضمن مقیسه سیستم‌هی اطلاعاتی به صورت ریشه‌ی، توانیی‌هی جی‌ی‌اس را به عنوان سیستم فضیی پشتیبان تصمیم‌گیری مشخص نموده است.


تعاریف جی‌ی‌اسGIS
   از ابتدی شكل‌گیری سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی، با توجه به گستردگی اطلاعات و تنوع كاربردهی آن در رشته‌هی مختلف، تعاریف متفاوتی از ین سیستم‌ها ارائه شده است كه به نمونه‌هیی از آن‌ها اشاره می‌گردد:
- سیستم اطلاعات جغرافییی، مجموعه‌ی از ابزار قدرتمند بری ذخیره و بازیابی اطلاعات در ینده، تبدیل و نمیش داده‌هی فضیی از جهان واقعی است (بارو، 1986).
- سیستم اطلاعات جغرافییی یك سیستم سخت‌افزاری و نرم‌افزاری ریانه‌ی است كه به منظور دسترسی، نگهداری و استفاده از داده‌هی كارتوگرافی طراحی گردیده است (تاملین،1990).
- سیستم اطلاعات جغرافییی، سیستمی است براساس ریانه بری جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، كنترل، بازیابی، به روزكردن، ادغام، پردازش، تحلیل، مدلسازی و نمیش داده‌هی جغرافییی به صور گوناگون (پرهیزكار، 1376).
- سیستم اطلاعات جغرافییی یك سیستم پیگاه داده‌ها داری مشخصات فضیی (x,y) است و مجموعه‌ی از روش‌ها بری پاسخگویی به سؤالات در آن قابل اجرا می‌باشد (علیمحمدی، 1376).
- سیستم اطلاعات جغرافییی، یك سیستم مدیریت پیگاه اطلاعات بری واردكردن، ذخیره، بازیافت، تحلیل و نمیش اطلاعات فضیی (بعد مكانی) می باشد (بنیاد ملی علوم).


عناصراصلی تشكیل دهنده سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی
جی‌ی‌اس بر روی هرمی با چهار طبقه زیربنیی ساخته شده است:
- سخت‌افزار: با توجه به مرحله‌ی كه مطالعات در آن قرار دارد، كاربران می‌توانند از سخت‌افزارهی موجود در دسته‌بندی زیر استفاده نمیند:
٭ سخت‌افزارهی مرتبط با ورود اطلاعات (صفحه كلید، رقومی‌كننده، اسكنر، و ...)،
٭ سخت افزارهی مرتبط با مدیریت اطلاعات (سخت‌افزارهی جانبی ریانه‌ها مانند ماوس، ...)،
٭ سخت‌افزارهی مرتبط با خروج نتیج (چاپگرها، رسام‌ها، و ...).
- نرم افزار: بری راه اندازی جی‌ی‌اس برنامه ریانه‌ی لازم است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به «آرك ینفو»، «آرك ویو»، «اسپانز[8]»، «مپ ینفو[9]» اشاره نمود كه داری توابع عملیاتی متعدد در جهت تجزیه و تحلیل مسائل و محاسبات آماری هستند و عمدتاً توسط شركت‌هی بزرگ ریانه‌ی تولید می‌گردند. هر یك از ین نرم‌افزارها بری مطالعات خاصی برنامه‌ریزی شده و داری محدودیت‌ها و محاسن خاص خود می‌باشند. در ین پژوهش از دو نمونه از نرم‌افزارهی ریج ین سیستم (یعنی‌«آرك ینفو» و «آرك ویو» استفاده شده است.
- اطلاعات: بدون اطلاعات نه هدفی وجود دارد و نه پیشنهادی. تمركز توجه روی اطلاعات است. در واقع اكثر فعالیت‌ها بری اطلاعات انجام می‌شود، زیرا اطلاعات قلب جی‌ی‌اس را تشكیل می‌دهد. كیفیت اطلاعات یكی از مهم‌ترین موضوعات قابل توجه و اساسی می‌باشد. كیفیت اطلاعات در ارتباط مستقیم با دقت، صراحت، مبانی علمی، تركیب اطلاعات، و تحلیل و مدلسازی است.
- سازمان و نیروی انسانی: مهم‌ترین بخش تشكیل‌دهنده جی‌ی‌اس می‌باشد، زیرا سازمان و نیروی انسانی است كه عملیات جی‌ی‌اس را كنترل می‌كند. سخت‌افزارها و نرم‌افزارهی بسیار قوی جی‌ی‌اس بدون پشتیباتی كادر متبحر، به كاریی مناسب نخواهند رسید.  بری اجری موفق سیستم، سازماندهی نیروهی متخصص و كارآمد كه در جهت اجرا، بهینه نمودن و نهیتاً راهبری سیستم‌ها نقش‌هی گوناگونی را یفا می‌نمیند، الزامی است.


 فریند تحلیل اطلاعات در سیستم اطلاعات جغرافییی
     جی‌ی‌اس یك سیستم ریانه‌ی است كه چهار قابلیت اساسی را در رابطه با داده‌هی زمین مرجع فراهم می‌آورد.
1.       ورودی داده‌ها،
2.       مدیریت داده‌ها،
3.       پردازش و تحلیل داده‌ها،
4.       خروجی داده‌ها.
              
    شكل زیر نحوه ارتباط ین اجزا را در كل سیستم نشان می‌دهد. 

 

            
  نمایش كلی اجزی سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی
 (مدیری، خواجه (1376) .ص44)

 


كاربردها و توانیی‌هی سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی
بطور اجمال قابلیت‌هی جی‌ی‌اس نسبت به سیستم‌هی اطلاعاتی مشابه و روش‌هی دستی را می‌توان به شرح زیر بیان داشت:
●  قابلیت جمع‌آوری، ذخیره، بازیابی و تجزیه و تحلیل اطلاعات با حجم زیاد؛
● قابلیت برقراری ارتباط بین اطلاعات جغرافییی (نقشه) و اطلاعات غیرجغرافییی(جداول اطلاعاتی) و یجاد امكانات تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافییی با استفاده از اطلاعات غیرجغرافییی و بالعكس؛
●  توانیی انجام طیف وسیعی از تحلیل‌ها مانند: روی هم قراردادن لیه‌ها، پیداكردن اشیی مختلف با استفاده از خاصیت نزدیكی آن‌ها به یك شی‌ء خاص، شبیه‌سازی، محاسبه تعداد دفعات وقوع یك حادثه در فاصله مشخص از نقطه یا نقاط معین، و ...؛
● داشتن دقت، كاریی، سرعت عمل زیاد و سهولت در بهنگام‌سازی داده‌ها؛
●  توانیی انجام محاسبات آماری مانند محاسبه مساحت و محیط پدیده‌هی مشخص شده؛
●  قابلیت ردیابی و بررسی تغییرات مكان‌هی جغرافییی در طول زمان؛
● قابلیت استفاده بری مكان‌یابی پروژه‌هی مختلف.


روش و مدل پژوهش
ین پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و بطور خلاصه شامل مراحل زیر می‌گردد:
1. جمع‌آوری اطلاعات و داده‌هی مناسب و مورد نیاز، شامل اطلاعات توصیفی و اطلاعات مكانی؛
2. پیش‌پردازش اطلاعات؛
3. مدیریت داده‌ها و تجزیه و تحلیل آن‌ها؛
4. تولید خروجی‌ها.


گردآوری اطلاعات
داده‌هیی كه بید در یك جی‌ی‌اس وارد شوند دو نوع هستند:
 1. داده‌هی توصیفی كه بیانگر ویژگی‌ها و خصوصیات عوارض هستند،
2. داده‌هی مكانی كه نشان‌دهنده موقعیت و شكل عوارض می‌باشند.


1. داده‌هی توصیفی
در ین پژوهش، با توجه به نوع مدارك مورد بررسی، اطلاعات مورد نیاز جهت ورود به سیستم عبارت‌اند از:
شماره مدرك- نویسنده (نام و نام خانوادگی)- موضوع تحقیق- مختصات جغرافییی- سال انجام تحقیق- دانشگاه یا سازمان انجام‌دهنده تحقیق- كد مدرك.
به منظور دسترسی به اطلاعات فوق، ابتدا با جستجو در پیگاه‌هی اطلاعاتی مركز، كلیه اطلاعات مربوط به علوم زمین (به ترتیب در پیگاه‌هی اطلاعاتی پیان‌نامه‌هی فارسی و لاتین، مقالات سمینارها، مقالات مجلات، گزارش، طرح‌هی پژوهشی، اطلاعات سازمان مدیریت، اطلاعات خزر و اطلاعات جدید) مورد بازنگری قرارگرفت.
پس از تفكیك،كنترل و دسته‌بندی مجموعه اطلاعات موجود، مجموعاً تعداد 739 مدرك (شامل464 پیان‌نامه فارسی، 33 پیان‌نامه لاتین، 170 مقاله سمینار، 55 مقاله مجله، 9 طرح پژوهشی، 3 گزارش و 5 مدرك خزر)، بری استخراج اطلاعات و ورود به سیستم، مناسب تشخیص داده شد.
دیگر مدارك علوم زمین موجود، به دلیل زیر امكان استفاده و نمیش در سیستم را نداشتند:
1. نبود اطلاعات مكان‌دار در برخی از مدارك،
2. عدم دسترسی به اصل بخش قابل توجهی از مدارك نظیر طرح‌هی تحقیقاتی، گزارش‌ها، اطلاعات خزر، سازمان مدیریت، و...،
3. نبود اطلاعات دقیق جغرافییی (مكانی) در برخی متون،
4. تكراری بودن برخی از مدارك.


2. داده‌هی مكانی
داده‌هی مكانی به اطلاعاتی گفته می‌شود كه درباره مكان، شكل، و روابط میان عوارض جغرافییی در سطحی از زمین و بر روی نقشه هستند و معمولاً به صورت مختصات ذخیره می‌‌گردند. كیفیت ین داده‌ها تأثیر بسزیی در تجزیه و تحلیل داده‌هی به كار رفته در تشكیل بانك اطلاعاتی خواهد داشت.
در ین پژوهش، اطلاعات مكانی لازم بری ورود به سیستم عبارت‌اند از:
 الف. مختصات (طول و عرض جغرافییی) مناطق مورد مطالعه (ثبت‌شده در مدارك)، كه توسط صفحه کلید به سیستم منتقل گردیدند؛
 ب. نقشه‌هی جغرافییی پیوست شده به برخی از مدارك، كه  اسکن شدند و توسط یک کد شناسیی10 كاراكتری که به هر یک از مدارک تخصیص داده شده و با مسیردهی لازم به داده‌های توصیفی مربوط به خود، متصل گردیدند؛
ج. لیه‌هی اطلاعاتی شامل نقشه‌هی استان‌ها، شهرستان‌ها، شهرها، دریاچه‌ها، مراكز استان‌ها و نقشه زمین‌شناسی یران، كه همگی داری مقیاس 1:250000، و به شكل استاندارد موجود می‌باشند و می‌توانند بری اهداف مختلف، مورد استفاده كاربران قرار گیرند. با هماهنگی‌هی به عمل‌آمده، لیه‌هی اطلاعاتی فوق از طریق وزارت صنیع و معادن (كه تجارب متعددی در امر جی‌ی‌اس دارد، تهیه گردیده و بری انجام عملیات لازم به سیستم وارد گردیدند.


یجاد پیگاه اطلاعات توصیفی
    در ین پژوهش، به منظور یجاد پیگاهی از داده‌های توصیفی، كلیه داده‌هی موجود (اعم از پیان نامه‌های فارسی و لاتین، مقالات سمینارها، مقالات مجلات، گزارش‌ها و ...)، که در مرحله قبل گزینش و تفکیک شده بودند، به کمک نرم‌افزار «اكسس[10]» به محیط ین نرم‌افزار وارد شد و به فرمت«دی‌بی‌اف[11]» و در قالب 3 گروه جداول[12] ، گزارش‌ها[13] و فرم‌‌ها[14] سازماندهی گردیدند.
    همانگونه كه اشاره شد، برای مرتبط ساختن ین داده‌ها با نقشه‌های اسکن‌شده آن‌ها، هر یک از داده‌ها در فیل مربوطه مسیردهی شد و با نقشه مربوط به خود مرتبط گردید. بدین ترتیب در ین پیگاه اطلاعاتی، کاربران می‌توانند ضمن مشاهده اطلاعات توصیفی مدارک، با کلیک‌کردن بر روی شناسه (کد) مورد نظر خود، نقشه‌ای از منطقه مورد مطالعه را نیز دریافت نمیند.


 خلاصه اقدامات انجام‌شده به کمک نرم‌افزارهای موجود
   همانگونه که قبلاً ذکر شد در نخستین مرحله  با استفاده از نرم‌افزار «آرك ینفو» 7 لیه اطلاعاتی شامل انواع مدارک مورد مطالعه (یعنی پیان‌نامه‌های فارسی، پیان‌نامه‌های لاتین، مقالات سمینارها، مقالات مجلات، طرح‌های پژوهشی، و اطلاعات خزر) یجاد گردید. مختصات جغرافییی مدارک فوق نیز توسط همین نرم‌افزار وارد سیستم گردید.
    مرحله بعد ورود جداول اطلاعاتی مربوط به لیه‌های فوق  (که قبلاً با استفاده از نرم‌افزار «اكسس» تهیه شده بود)، به محیط «آرك ینفو»  می‌باشد. نظر به ین که اطلاعات توصیفی مربوط به ین پژوهش به زبان فارسی می‌باشند و در نرم‌افزار «آرك ینفو (نگارش 2/3)» برای اطلاعات متنی و اتصال آن‌ها به محیط گرافیک به زبان فارسی، تدبیری اتخاذ نشده است، به ناچار ین قسمت از اطلاعات با استفاده از نرم‌افزار «فاكس پرو[15]» ابتدا به زبان فارسی تبدیل گردید و سپس به محیط «آرك ینفو» وارد شد.
  با توجه به نوع داده‌هی مورد بررسی، پیگاه فوق شامل 7 فیلد می‌باشدكه عبارت‌اند از:
شماره مدرك، نویسنده (نام و نام‌خانوادگی)، موضوع تحقیق، مختصات جغرافییی، سال انجام تحقیق، دانشگاه یا سازمان انجام‌دهنده تحقیق، كد مدرك.
  به استثنی فیلد «مختصات جغرافییی» كه ورود اطلاعات آن به صورت دستی انجام می‌گیرد، امكان انجام عملیات بر روی همه فیلدهی فوق وجود دارد. در حال حاضر با نرم‌افزارهی موجود، واردكردن مختصات جغرافییی به صورت مكانیزه ممكن نیست، ولی با برنامه‌نویسی ین امر میسرخواهدگردید.
لیه‌های اطلاعاتی پس از انجام سازماندهی‌های لازم، به محیط «آرك ویو» منتقل گردیدند. در ین مرحله لیه‌های فوق برای تجزیه و تحلیل از طریق اجرای عملیات و توابع تحلیلی جی‌ی‌اس و نیز برای استخراج جهت کاربردهای مختلف، آماده می‌باشند.


توابع تحلیلی برروی اطلاعات
    اصولاً آنچه یک جی‌ی‌اس را از دیگر سیستم‌های اطلاعاتی متمیز می‌سازد، وجود توابع تحلیل مکانی در ین سیستم است. با به کاربردن توابع و اعمال مختلف و منطقی دیگر (مدیریت داده‌ها، انتخاب مدل‌های مناسب، و...)، پیگاه اطلاعاتی آماده جوابگویی به پرسش‌ها و نیازهای استفاده‌کنندگان می‌گردد. اصولاً بعضی توابع تحلیلی (نظیر ویریش‌ها، تبدیلات هندسی، فرمت، و...) برای یجاد پیگاه داده‌ها لازم است و داده‌ها را آماده برای تجزیه و تحلیل‌های کاربردی بعدی می‌سازد. توابع تحلیلی از لحاظ نوع عملیات خاص بر روی انواع مختلف داده‌ها در سه بخش مورد بررسی قرار می‌گیرند:
1.       توابع تحلیلی داده‌های مكانی،
2.       توابع تحلیلی داده‌های توصیفی،
3.       توابع تحلیلی داده‌های مكانی و توصیفی،
   نظر به ینکه خروجی داده‌ها در یک جی‌ی‌اس جدای از نمیش و ذخیره اطلاعات است و نیاز به آماده‌سازی‌های خاص خود دارد، به ین سه بخش، یک نوع دیگر از توابع به نام «توابع آماده‌سازی داده‌ها برای اخذ خروجی‌های مختلف» را اضافه می‌نمیند. در ین پژوهش به تناسب نوع داده‌های مورد بررسی، از برخی از توابع تحلیلی استفاده شده است که در زیر شرح داده می‌شوند.
1.  توابع تحلیلی برروی داده‌های مكانی 
ین توابع معمولاً برای انتقال داده‌های مكانی، ویریش آن‌ها و توانیی تبدیل ساختار داده‌ها به ساختار مورد استفاده در سیستم به کار می‌روند. ین توابع اصولاً با داده‌های مكانی ارتباط دارند و ممکن است در بعضی موارد به داده‌های توصیفی و غیرمكانی نیز رجوع داشته باشند. در جی‌ی‌اس‌های مختلف راه‌های فراهم کردن ین توابع متفاوت است، ولی در تمام آن‌ها توانیی تبدیل ساختار داده‌های اصلی به ساختار داده‌های مورد استفاده در سیستم و ویریش آن فیل‌ها و امکان یجاد ارتباط (فرمت‌های ورودی و خروجی) با سیر جی‌ی‌اس‌ها وجود دارد.
2. توابع تحلیلی بر روی داده‌های توصیفی
ین گروه از توابع به منظور ویریش و بررسی و تجزیه و تحلیل داده‌های توصیفی و غیرمکانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بسیاری از تجزیه و تحلیل‌ها را می‌توان به کمک ین توابع با سرعت بالیی انجام داد. برخی از ین دسته توابع عبارت‌اند از:
2-1. توابع ویریش داده‌های توصیفی: ین توابع امكان می‌دهند كه مشخصات توصیفی را بازیابی و بررسی كنیم و تغییر دهیم. اضافه کردن یتم‌ها و رکوردهای جداول یا اضافه کردن جداول تشریحی جدید یا اتصال فیل‌ها به وسیله فرامین مختلف، در سیستم‌های نرم‌افزاری قابل اجرا خواهند بود. اتصال فیل‌ها[16] از قابلیت‌های مهم ین توابع است.
2-2. توابع پرسشی در مورد اطلاعات توصیفی: ین توابع، اطلاعات موجود در پیگاه داده‌های توصیفی را به وسیله فرد استفاده کننده براساس شریط انتخاب شده، بازیابی می‌کنند. جستجوهای انتخابی را می‌توان در یک تا چند لیه از اطلاعات انجام داد و نتیج، به صورت گزارشی از جداول باشدكه ین جداول را می‌توان ذخیره كرد و بعداً مورد استفاده قرار داد.
دو نوع کلی جستجو به وسیله جی‌ی‌اس صورت می‌گیرد که عبارت‌اند از جستجوی مکانی و جستجوی غیرمکانی. جستجوهای غیرمکانی، سؤالاتی در مورد توصیف‌های عوارض به شمار می‌یند. مثلاً ین سؤال که «تعداد پیان‌نامه‌های مرتبط با موضوع پترولوژی چقدراست؟»  یک جستجوی غیرمکانی است؛ زیرا نه سؤال و نه جواب، مستلزم تحلیل مؤلفه مکانی داده‌ها نیستند. ین جستجو به تنهیی به وسیله نرم‌افزار پیگاه داده‌ها انجام می‌گیرد. در مقابل، ین سؤال که  «نحوه توزیع مکانی پیان‌نامه‌های پترولوژی در سطح کشور چگونه است؟»، چون نیازمند اطلاعاتی درباره مکان است یك جستجوی مکانی به شمار می‌ید (شکل شماره 1).

 

 شكل شماره 1. توزیع مكانی (منطقه تحقیق) پیان‌نامه‌هی پترولوژی

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید


  شیوه تعیین جستجو در جی‌ی‌اس ممكن است كاملاً تعاملی باشد. کاربران می‌توانند بر روی صفحه ریانه، نقشه را بررسی کنند یا به وسیله یادآورها و سازنده‌های جستجو، در پیگاه‌های داده‌ها به تفحص بپردازند. کاربر می‌تواند عارضه‌ای را بر روی صفحه ریانه انتخاب کند و جواب «مشخصات ین عارضه چیست؟» را به دست آورد. جستجوهای منفرد با هم تلفیق می‌شوند و عوارضی را در پیگاه داده‌ها نشان می‌دهند که با دو یا چند معیار مکانی و غیرمکانی در مطابقت‌اند. مثلاً برای پاسخگویی به ین سؤال که «نحوه توزیع منطقه تحقیق پیان‌نامه‌های پترولوژی مربوط به  دانشگاه تهران چگونه است؟» «اغلب از عملگرهای بولی بری تلفیق جستجوهیی با ین ماهیت استفاده می‌شود. ین عملگرها از عملیات AND ،NOT، OR،XOR استفاده می‌کنند که برای تلفیق مجموعه داده‌های متفاوت در همپوشی نیز به کار می‌روند (شکل شماره 2). از عملگرهای بولی بید با دقٌت استفاده كرد، زیرا ین سؤال که «نحوه توزیع منطقه تحقیق  پیان‌نامه‌های
A: مجموعه پیان‌نامه‌های رشته پترولوژی
B: مجموعه پیان‌نامه‌هی دانشگاه تهران


       

 

شكل شماره 2. نمیش نحوه كار عملگرهای بولی با استفاده از نمودارهای ون


پترولوژی AND مربوط به دانشگاه تهران چگونه است؟» جوابی متفاوت از ین سؤال كه «نحوه‌ توزیع منطقه‌ تحقیق پیان نامه هی پترولوژی OR مربوط به دانشگاه تهران چگونه است؟» خواهد داشت. بدیهی است دومین جستجو، مناطق بیشتری را معرفی خواهد كرد.
3. توابع تحلیلی برروی داده‌های مكانی وتوصیفی
   قدرت یک جی‌ی‌اس در ادغام توابع تحلیلی توصیفی با توابع تحلیلی مكانی است، یعنی ین كه مثلاً با استفاده از توابع تحلیلی توصیفی و استفاده از توابع تحلیلی مكانی، بتوانیم منطقه‌ای را در محیط گرافیکی که دارای مشخصات مورد نظر است مشخص کنیم. ین قابلیت، سیستم‌های جی‌ی‌اس را از سیستم‌های خودكار تهیه نقشه[17] که فقط برای کار بر روی داده‌های مكانی اختصاص یافته‌اند، متمیز می‌سازد. ین توابع به زیر گروه‌هیی به شرح زیر تقسیم می‌گردند:
 3-1 .بازیابی، طبقه‌بندی و اندازه‌گیری: با ین توابع، داده‌های توصیفی و مكانی بازیابی می‌شوند، اما فقط داده‌های توصیفی طبقه‌بندی می‌شوند یا یجاد می‌گردند. تغییری در موقعیت عناصر فضیی پیش نمی‌ید و هیچ عنصر فضیی جدیدی یجاد نخواهد شد:
   - توابع بازیابی: عملیات بازیابی بر روی داده‌های توصیفی و مكانی، شامل همان توابع پرسشی در داده‌های توصیفی می‌شود که در صفحات قبل مورد بحث قرار گرفت، به انضمام آنکه اطلاعات گرافیکی نیز به همراه انتخاب‌هیمان بر روی صفحه نمیشگر ظاهر خواهند شد. یجاد نقشه‌های منطقه و خروجی گرفتن از داده‌ها جزو اعمال ین توابع محسوب می شوند .
- توابع طبقه‌بندی: طبقه‌بندی یکی از ساده‌ترین توابع به کارگرفته شده در پیگاه داده‌ها است. ین عمل را می‌توان در روی یک لیه منفرد از داده‌ها صورت داد، که در ین حالت فریند طبقه‌بندی شامل پیداکردن مشخصات توصیفی لیه داده‌ها و نسبت‌دادن عوارض به هر مشخصه است. طبقه‌بندی را می‌توان در حالت پیچیده‌تر، در روی چند لیه‌ای که بر روی هم قرار داده شده‌اند، انجام داد.
مثلاً در ین پژوهش می‌توان مجموعه مدارک موجود را به تفکیک برحسب موضوع، محل یا سال تحقیق، طبقه‌بندی نمود و نمیش داد. شكل شماره 3 نحوه توزیع منطقه تحقیق پیان‌نامه‌هی فارسی علوم زمین را برحسب موضوع نشان می‌دهد.

 


شكل شماره 3. توزیع مكانی (منطقه تحقیق) پایان نامه‌های فارسی علوم زمین برحسب موضوع

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید

 


 - توابع اندازه‌گیری: هر جی‌ی‌اس توابعی بری اندازه‌گیری فراهم می‌کند. اندازه‌گیری‌ها شامل فاصله بین نقاط، طول خطوط، محیط و مساحت پلی‌گون‌ها می‌باشد.
3-2. عملیات قراردادن لیه‌ها بر روی یکدیگر: ین عملیات برای ادغام وترکیب اطلاعات لیه‌های مختلف و به‌وجودآوردن لیه‌ها و اطلاعات جدید، امری ضروری است. عملیات انطباق لیه‌های اطلاعاتی به دو صورت منطقی یا حسابی به کارگرفته می‌شود. عملیات حسابی (عملیات‌هیی نظیر جمع، ضرب، تفریق و تقسیم مقادیر) در یک لیه از داده‌ها هستند و عملیات منطقی شامل انطباق یافتن آن مناطقی است که در آن‌ها، مجموعه‌ای مشخص از شریط مورد نیاز کاربران یا عوارض دیگر وجود داشته باشد. ضرورت استفاده از انطباق لیه‌های اطلاعاتی، در مورد انتخاب‌ها و پرسش‌هیی از مناطق یا لیه‌های مختلف صورت می‌گیرد که وجوه مشترک خاصی را دارا می‌باشند. در ین صورت سیستم ابتدا بید در جداول عوارض لیه‌ها، جستجو را انجام دهد، سپس نقاط خواسته شده را از چند لیه انتخاب كند و با روی هم انداختن آن‌ها، آن‌ها را به نمیش بگذارد. وجه مشترک اصولاً می‌تواند مکان قرارگرفتن لیه‌ها باشد. با داشتن لیه‌های منطبق شده بر یکدیگر، پیگاه اطلاعاتی تا حد زیادی تکمیل شده است و اطلاعات بسیار زیادی از لیه‌های انتخاب شده را می‌توان استخراج کرد.
همانگونه که در صفحات پیشین اشاره شد، با توجه به نوع داده‌ها و لیه‌های اطلاعاتی در ین پژوهش، از برخی از توابع فوق استفاده نشده است. در صورت لزوم و به تناسب نیازهای موجود، می‌توان با اضافه نمودن لیه‌های اطلاعاتی دیگر و به کمک توابع فوق، تجزیه و تحلیل‌های بسیاری را در ارتباط با مدارک انجام داد. مثلاً با اضافه نمودن انواع نقشه‌هی زمین‌شناسی به مجموعه فوق، می‌توان تحلیل‌های مفیدی از (قبیل بررسی مطالعات انجام شده در مناطق حادثه‌خیز (زلزله، سیل و ...) یا تحقیقات در مناطق معدنی و دارای پتانسیل اقتصادی، و نظیر آن‌ها) را به انجام رساند.


محصولات خروجی
  یك سیستم اطلاعات جغرافییی بید شامل نرم‌افزار لازم بری نمیش نقشه‌ها، نمودارها و جداول مختلف به صورت‌‌هی گوناگون باشد. فنون نقشه نگاشتی بید ین زمینه را فراهم كنند تا بتوان انواع نقشه‌هیی را كه مبین توزیع فضیی پدیده‌هی مختلف هستند، به سادگی تولید كرد. انتخاب نوع نمیش ین خروجی‌ها به عوامل مختلفی وابسته است كه عبارت‌اند از: طبیعت خود داده‌ها، توان تفكیك و مقیاس مورد نیاز، محدودیت‌هی سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و همچنین تعداد متقاضیان محصولات خروجی. علاوه بر ین ما بید قادر باشیم محصولات غیرگرافیكی را نیز در خروجی یك سیستم اطلاعات جغرافییی تولید كنیم. چنین خروجی‌هیی بری انتقال اطلاعات بین سیستم‌هی مختلف پردازشگر و همچنین بری نگهداری اطلاعات به مدت طولانی به كار می‌روند. در حالت كلی، خروجی‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:
1. خروجی‌هی كاغذی از قبیل نقشه‌هی موضوعی، نمودارها، جداول و گزارش‌هی آماری كه از طریق چاپگر یا پلاتر تهیه می‌شوند،
2. خروجی‌هی غیركاغذی كه در آن، اطلاعات تولیدشده بر روی صفحه نمیش دیده می‌شود. ین نوع خروجی بری استفاده از آخرین پردازش‌ها و تحلیل‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در تحقیق حاضر، پس از انجام تحلیل‌هی لازم بر روی داده‌ها، از نقشه‌هی یجاد شده در محیط «آرك ویو»، خروجی تهیه شد كه در ین مرحله جدول راهنما، عنوان نقشه، علامت شمال جغرافییی و همچنین مقیاس بری نقشه‌ها تعریف گردید و در مرحله آخر از آن‌ها چاپ گرفته شد.
1. نقشه‌هی موضوعی
  در نقشه‌هی موضوعی ساختار یك توزیع داده كه ویژگی داده‌ها را به عنوان تشكیل‌دهنده روابط درونی بین قسمت‌هی مختلف آن‌ها نشان می‌دهد، ترسیم می‌شود. نقشه‌هی موضوعی را می‌توان بری توصیف محدوده وسیعی از پدیده‌هی مختلف مورد استفاده قرار داد. از جمله نقشه‌هی موضوعی، می‌توان به نقشه‌هیی كه پراكندگی نوع خاصی از داده‌ها را  نشان می‌دهند، اشاره نمود.
   در ین پژوهش، توزیع پراكندگی جغرافییی انواع مدارك مرتبط با علوم زمین برحسب پارامترهی مختلف را می‌توان به صورت همزمان در كلیه استان‌هی كشور یا به تفكیك در هر یك از استان‌ها نمیش داد. مثلاً شكل شماره 4 توزیع پراكندگی پیان‌نامه‌هی فارسی علوم زمین برحسب موضوع را در استان خراسان نشان می‌دهد. در شكل شماره 5 نحوه  پراكندگی مدارك (پیان‌نامه‌هی فارسی) برحسب سال انجام تحقیق در استان اصفهان نشان داده شده است.  در شكل شماره 6 نحوه پراكندگی مطالعات انجام شده درباره برخی یتم‌هی مهم زمین‌شناسی (استخراج شده از مدارك) نظیر زلزله، و وجود عناصر فلزی همچون مس و طلا نشان داده شده است.  شكل شماره 7 نشان دهنده موقعیت مكانی مطالعات زمین‌شناسی با توجه به نوع سنگ‌هی منطقه در استان سمنان می‌باشد.

 


شكل شماره 4. توزیع مكانی (منطقه تحقیق) پایان‌نامه‌های فارسی علوم زمین بر حسب موضوع در استان خراسان

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید


 شكل شماره 5. توزیع مكانی (منطقه تحقیق) پایان‌نامه‌های فارسی علوم زمین
 برحسب سال تحقیق در استان اصفهان

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید

 

شكل شماره 6. توزیع مكانی (منطقه تحقیق) مطالعات انجام شده درباره برخی
یتم‌های مهم در حوزه علوم زمین

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید

 


شكل شماره 7. موقعیت مكانی مطالعات زمین شناسی با توجه به نوع سنگ‌های
منطقه در استان سمنان

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید


 2. نمودارها
   نتیج تجزیه و تحلیل‌هی یك سیستم اطلاعات جغرافییی را می‌توان به نحو مؤثرتری به وسیله گرافیك‌هی غیرنقشه‌ی نشان داد. هدف كلی گرافیك، یجاد رابطه‌ی است كه اطلاعات را به صورت ساده‌تری بری مخاطبان به تصویر بكشد.
  اطلاعات كم‍ّی (عددی) كه در بانك اطلاعاتی موجود است را می‌توان به گراف‌هی متفاوت و متنوعی تبدیل نمود. از انواع نمودارهی ین سیستم می‌توان به نمودارهی میله‌ی و دیره‌ی اشاره كرد. از نمودار میله‌ی بری نمیش اختلافات موجود در یك مشخصه در بین گروه‌هی مختلف استفاده می‌شود. ین نمودار را می‌توان هم به صورت عمودی و هم افقی رسم نمود. نمودار دیره‌ی، اطلاعات را با تقسیم یك دیره به قطاع‌هی مختلف نشان می‌دهد و با ین روش، نسبت آن‌ها را به كل مشخص می‌كند. علاوه بر ین می‌توان یك قسمت دلخواه را از بقیه قسمت‌ها جداكرد و برجسته نمود.
 درشكل شماره 8 نمودار میله‌ی فراوانی مقالات كنفرانس‌هی علوم زمین در سال‌هی مختلف نشان داده شده است.

 


شكل شماره 8. نمودار میله‌ی فراوانی مقالات كنفرانس‌های زمین‌شناسی برحسب سال

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید


3. جداول
تهیه جداول از هر یك از مشخصه‌ها و داده‌هی توصیفی، یا جداولی از كلیه اطلاعات توصیفی، از دیگر خروجی‌هی یك سیستم اطلاعات جغرافییی است. همچنین می‌توان با استفاده از تابع جستجو، داده‌هیی خاص را انتخاب و جداول مختلفی را بری نمیش یا تهیه خروجی، یجاد نمود.
4. خروجی‌هی دیگر
همانگونه كه قبلاً عنوان گردید، دیگر داده‌هی خروجی ممكن است به صورت پردازش تصویری و نمیش بر روی نمیشگرهی رنگی نیز ارائه گردند. نوع اخیر خروجی بری كاربرانی كه به صورت روزمره از سیستم استفاده می‌كنند، بسیار مناسب می‌باشد. همچنین اطلاعات در محیط‌هی مختلفی همچون دیسك، سی دی، و... هم قابل عرضه می‌باشد.
 نمودار خلاصه شده‌ی از فریند انجام ین طرح كه می‌تواند به عنوان مدلی بری ساماندهی دیگر اطلاعات مكان‌دار موجود در پیگاه‌هی مركز، مورد استفاده قرار گیرد، در شكل شماره 9 ارائه شده است.

 
 شكل شماره 9. نمودار فرایند و مراحل انجام پژوهش

برای بزرگنمایی روی نقشه كلیك كنید


 نتیج
 بعد از انجام مراحل مختلف جمع‌آوری داده‌ها، ورود اطلاعات به سیستم اطلاعات جغرافییی و مدیریت سیستم و در نهیت تولید خروجی‌ها، ین نتیج حاصل گردید:
1. با توجه به قابلیت‌هی سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی بری ذخیره، نمیش و تحلیل اطلاعات مكانی و توصیفی، می‌توان بانك اطلاعاتی جامع و كاملی از داده‌هی علوم زمین یجاد نمود. ین پیگاه‌هی اطلاعاتی قادر هستند مقدار نامحدودی اطلاعات مكانی (اعم از نقشه‌ها و تصاویر) و اطلاعات توصیفی (شامل شرح مشخصات كتابشناختی مدارك) را در خود جی دهند و كاربران می‌توانند در هر زمان، داده‌هی مورد نظرشان را از پیگاه اطلاعاتی انتخاب، حذف، اضافه و ویریش نمیند و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند، و در نهیت خروجی‌هی دلخواه را تهیه و ارائه نمیند.
2. در ین سیستم، انواع داده‌هی موجود در پیگاه‌هی مختلف مركز (در حوزه علوم زمین)، به صورت همزمان قابل نمیش، بررسی و تحلیل می‌باشند. بدین ترتیب امكان مقیسه ین داده‌ها با یكدیگر از ابعاد مختلف (موضوع، سال تحقیق، محل تحقیق، و ....) وجود خواهد داشت.
3. به سهولت می‌توان پراكندگی جغرافییی انواع داده‌ها را بررسی نمود و موقعیت‌ها و مناطق جغرافییی را كه از نقطه‌نظر زمین‌شناسی و شاخه‌هی مرتبط با آن كمتر مورد بررسی و مطالعه قرارگرفته‌اند، شناسیی و بری انجام تحقیقات لازم، به كاربران معرفی نمود.
4. با به کاربردن توابع تجزیه و تحلیل ین سیستم و اعمال مختلف و منطقی دیگر (مدیریت داده‌ها، انتخاب مدل‌های مناسب، و ...)، پیگاه اطلاعاتی آماده جوابگویی به پرسش‌ها و نیازهای استفاده‌کنندگان قرار می‌گردد و به تناسب نیازهی موجود، می‌توان تجزیه و تحلیل‌های بسیاری را در ارتباط با مدارک انجام داد. مثلاً با اضافه‌نمودن انواع نقشه‌هی زمین‌شناسی به مجموعه فوق، می‌توان تحلیل‌های مفیدی از قبیل بررسی مطالعات انجام شده در مناطق حادثه‌خیز (زلزله، سیل، و ...) یا تحقیقات در مناطق معدنی و دارای پتانسیل اقتصادی و نظیر آن را به انجام رساند.
5. الگوی مورد استفاده در ین پژوهش كه در آن فریند انجام كار نشان داده شده است، می‌تواند به عنوان مدلی بری دیگر اطلاعات مكان‌دار موجود در پیگاه‌هی مركز اطلاعات و مدارك علمی یران به كار رود.
 زمینه‌هی گسترش و تقویت موضوع پژوهش
- انجام كامل فریند كاربرد جی‌ی‌اس در ارتباط با ساماندهی اطلاعات مكان‌دار موجود در پیگاه‌هی مركز اطلاعات، با استفاده از الگوی پیشنهادی بری بررسی قابلیت و میزان كاریی ین الگو؛
- اضافه‌كردن فیلد «مختصات جغرافییی» به مجموعه فیلدهی هر یك از پیگاه‌هی مركز و الزام به تكمیل آن با توجه به اطلاعات مندرج در مدارك مربوطه؛
- برقراری ارتباط بین پیگاه‌هی اطلاعاتی مركز و سیستم اطلاعات جغرافییی از طریق یجاد یك فیلد مشترك؛
- ماشینی‌‌كردن فریند ورود اطلاعات رقومی (نظیر مختصات جغرافییی ثبت شده در پیگاه‌هی اطلاعات) به سیستم اطلاعات جغرافییی، با برنامه‌نویسی مناسب؛
- برقراری یك دوره آموزش مقدماتی و عملی  جی‌ی‌اس در مركز بری آشنیی با قابلیت‌هی ین سیستم و به كارگیری آن درحوزه‌هی مورد نیاز.
پیشنهادهی اجریی در خصوص پژوهش‌هی مرتبط با جی‌ی‌اس
درخاتمه به برخی زمینه‌هی عملی كه  در پژوهش‌هی مرتبط با جی‌ی‌اس مؤثر خواهند بود اشاره می‌كنیم:
- تدوین استانداردهی قابل قبول بری تولید اطلاعات و نقشه،
- تخصیص بودجه لازم بری تشكیل جی‌ی‌اس در سازمان‌ها و ارگان‌ها،
- تقویت تخصص ریانه و فناوری سخت‌افزار،
- اقدام به تهیه و توسعه نرم‌افزارهی فارسی به منظور كاهش هزینه‌ها و راحتی كاربران،
- اشاعه فرهنگ استفاده صحیح و كارآمد از نرم‌افزارهی موجود و رعیت حق تألیف، كه ین امر خود به توسعه نرم‌افزارهی فارسی كمك می‌نمید،
- یجاد یا تقویت رشته جی‌ی‌اس در دانشگاه‌ها و استفاده از متخصصان با تجربه در ین زمینه،
- انتشار مجلات و خبرنامه در زمینه جی‌ی‌اس،
- برقراری سمینار و كنفرانس بری آشنیی هر چه بیشتر با گریش‌هی مختلف،
- آموزش بموقع نیروی متخصص قبل از خرید و راه‌اندازی فناوری جی‌ی‌اس.
 
منابع
 احمدی‌زاده، سعید (1375)، یجاد پیگاه اطلاعاتی GIS برای منطقه سرداب رود. پیان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس.
ارحمی، محمود. (1381)، آشنیی با نرم‌افزار GIS. Arcview  تهران. سازمان مدیریت منابع آب یران.
آرنوف، استان. (1375)، سیستم‌های اطلاعات جغرافییی. ترجمه سازمان نقشه‌برداری کشور .چاپ اول. تهران. انتشارات سازمان نقشه‌برداری کشور. بهار.
استار، جفری.استس،جان (1376)، مقدمه‌ای بر سیستم‌های اطلاعات جغرافییی. ترجمه سیدحسین ثنائی‌نژاد. جهاد دانشگاهی مشهد.
آل‌شیخ، علی‌اصغر. هلالی، حسین‌ (1380)، «طراحی و اجرای سیستم اطلاعات مکانی بر روی ینترنت برای شهر تهران». مجموعه مقالات همیش ژئوماتیک 80. سازمان نقشه‌برداری کشور. تهران..ص 104-98.
 امینی، بهرام. فرج‌زاده، منوچهر (1373)، آشنیی با سیستم اطلاعات جغرافییی. مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله.
 انصافی، مسعود. (1373)، «طراحی و کاربرد سیستم GIS درکنترل و برنامه‌ریزی مناطق اکتشافی و معدنی یران». مجموعه مقالات کنفرانس سیستم اطلاعات جغرافییی. سازمان نقشه‌برداری کشور. تهران.ص 68-51.
بهبودی، نغمه (1378)، کاربردسیستم های اطلاعات جغرافییی درتحلیل شهرهای باستانی. پیان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده علوم‌انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
پرهیزکار، اکبر (1376)، ارائه الگوی مناسب مکان گزینی مراکز خدمات شهری با تحقیق در مدل‌های جی‌ی‌اس شهری. پیان‌نامه دکتری. دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
پرهیزکار، اکبر.گلی، علی (1381)، «ضرورت بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین اطلاع‌رسانی در عرصه یران‌شناسی (کاربرد سیستم اطلاعات جغرافییی در یران‌شناسی)». خلاصه مقالات نخستین همیش یران‌شناسی. تهران . ص328-326.
توفیقیان، حسین. (1371)، کاربرد سیستم اطلاعات جغرافییی در باستان‌شناسی. پیان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم‌انسانی دانشگاه تربیت‌ مدرس.
حاجیوندی، مهرناز. طبیب‌زاده غیاثی، عادل (1375)، «كاربرد سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی در مطالعه و بررسی مناطق حادثه‌خیز( مطالعه موردی-زلزله و سیل در استان فارس)». مجموعه مقالات سومین كنفرانس سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی. سازمان نقشه‌برداری كشور. تهران. ص68-53.
حکیم‌پور، فرشاد (1374)، «بررسی‌های اولیه برای یجاد یک سیستم اطلاعات جغرافییی». مجموعه مقالات دومین کنفرانس سیستم‌های اطلاعات جغرافییی. سازمان نقشه‌برداری کشور. تهران. ص66-55.
درویشی،کریم (1371)، سیستم اطلاعات جغرافییی (GIS) به رویت Arc/Info. انتشارات شرکت کامپیوتری نگاره.
رنجبران، محمد (1380)، طراحی ساختار اطلاعاتی مناسب جهت برنامه‌ریزی شهری با استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافییی (GIS). پیان‌نامه کارشناسی ‌ارشد. دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهیدبهشتی.
 روشن‌نژاد، علی‌اصغر (1377)، «آموزش GIS». مجله شهرنگارش 5 و6. تابستان و پییز.
عظیمی، نورالدین (1376)، «GIS و کاربرد آن در مطالعه و برنامه‌ریزی توسعه فیزیکی شهرها». مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس سیستم‌های اطلاعات جغرافییی. سازمان نقشه‌برداری کشور. تهران. ص44-35.
فرج‌زاده، منوچهر (1377)، «سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی». دانشگاه انقلاب. اردیبهشت.
تكنولوژی web GIS در جهان، در:

    www.iranroads.com/aboutus/technology.htm (15/12/1381)

گلی، علی (1378)، طراحی سیستم اطلاعات منطقه‌ای با بکارگیری سیستم اطلاعات جغرافییی در محیط شبکه اطلاع‌رسانی جهانی. پیان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
مدیری، مهدی (1376)، خواجه، خسرو. اشاره‌ی به سیستم‌هی اطلاعات جغرافییی. تهران. انتشارات سازمان جغرافییی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهی مسلح.
مراحل توسعه Web GIS سازمان حمل و نقل و پیانه‌های کشور. در:

    http://www.iranroads.com/aboutus/develop.htm  (15/12/1381)

ملك، محمدرضا (1381)، نظری گذرا و گذری نظری بر اولین مدرسه تابستانی «GIS». نقشه‌برداری. سال سیزدهم، شماره52 .ص28-26.
موسوی، آزاده. كاربردهی سیستم اطلاعات مكانی «GIS» در مدیریت فضی سبز راه آهن جمهوری اسلامی یران . در:

    http://www.irirw.com/newsite/GIS/links/mmr/main.htm  (17/12/1381)

نجفی‌دیسفانی، محمد (1373)، « GIS و مشكلات آن در كشورهی جهان سوم». نقشه‌برداری، شماره 18. سازمان نقشه‌برداری كشور. تابستان.
نوائی‌تورانی، آزاده. عادلی‌نیا، محمد (1381)، مقدمه‌ای برGIS  و آموزش نرم‌افزارArcView.  مؤسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران. آبان.
هیوود، یان. کورنلیوس، سارا. کارور، استیو (1381)، مقدمه‌ای بر سیستم‌های اطلاعات جغرافییی. ترجمه: گیتی تجویدی سازمان نقشه‌برداری کشور.

برگرفته‌ از سایتهای دیگر